12 نکته مخفی درباره زبان مخفی بدن سیاستمداران در مذاکرات سیاسی
به گزارش مجله فضای وب، در پشت میزهای براق مذاکرات بین المللی، جایی که سرنوشت مرزها و اقتصادها رقم می خورد، زبانی جریان دارد که بسیار صادقانه تر از واژه های دیپلماتیک است. زبان مخفی بدن در مذاکرات سیاسی، میدان نبرد نادیده ای است که در آن کوچک ترین حرکت انگشت یا زاویه شانه می تواند نشان دهنده ضعف، اقتدار یا یک دروغ بزرگ باشد.
رهبران بزرگ جهان پیش از آنکه سخن بگویند، با فیزیولوژی خود پیغام هایی را مخابره می نمایند که به وسیله متخصصان حرفه ای تحلیل می گردد.
این مقاله به کالبدشکافی دقیق 12 حقیقت شگفت انگیز درباره رفتارهای غیرکلامی (Non-verbal behaviors) و فریب های زیرپوستی سیاستمداران می پردازد و فاش می نماید که چگونه دست ها، بسیار فراتر از کلمات، حقیقت را فریاد می زنند یا با مهارتی خیره نماینده، آن را پنهان می نمایند.
01
جنگ قدرت در نخستین تماس؛ دست دادن سلطه جویانه
در جهانی سیاست، دست دادن فقط یک آداب معاشرت صرف نیست، بلکه یک بیانیه قدرت است. رهبرانی که در پی نشان دادن فزونی خود هستند، سعی می نمایند دست خود را به گونه ای قرار دهند که کف دستشان رو به پایین باشد. این حالت که به آن دست دادن مسلط (Dominant Handshake) می گویند، طرف مقابل را ناخودآگاه در موضع تسلیم قرار می دهد. بعضی سیاستمداران برای خنثی کردن این حرکت، از دست دوم خود استفاده می نمایند تا مچ یا آرنج طرف مقابل را بگیرند. این کار به ظاهر صمیمانه است، اما در واقع کوششی برای به دست گرفتن کنترل فیزیکی فضا و نشان دادن نفوذ بیشتر است.
02
برج بلند نوک انگشتان؛ نماد اعتماد به نفس مطلق
حرکت استیپل (Steepling) که در آن نوک انگشتان دو دست به هم چسبیده و شکلی شبیه به مناره یا برج می سازند، یکی از رایج ترین حرکات در مذاکرات سطح بالاست. این حرکت نشان دهنده اعتماد به نفس بالا، تمرکز و تسلط بر موضوع است. رهبران وقتی می خواهند نشان دهند که از موضع خود کاملاً مطمئن هستند یا در حال شنیدن پیشنهادی هستند که به آن اشراف کامل دارند، از این فرم دست استفاده می نمایند. جالب اینجاست که معکوس این حرکت، یعنی پنهان کردن شست ها یا گره کردن شدید دست ها، بلافاصله سیگنال اضطراب و عدم امنیت را به تیم مقابل مخابره می نماید. روان شناسان سیاسی معتقدند این حرکت به علت ایجاد یک سد فیزیکی کوچک در برابر سینه، به فرد یاری می نماید احساس امنیت بیشتری داشته باشد.
03
اشاره با مشت بسته؛ هنر تهاجم نرم
در سخنرانی ها و مذاکرات سیاسی مدرن، استفاده از انگشت اشاره برای تاکید بر جملات به شدت نهی می گردد، زیرا حس تهاجم و بازخواست را به مخاطب منتقل می نماید. سیاستمداران آموزش دیده به جای این کار، از تکنیکی به نام نشانه گرفتن با شست (The Thumb Point) یا نگه داشتن یک قلم در دست استفاده می نمایند. در این حالت، انگشتان به صورت نیمه مشت جمع شده و شست روی آن ها قرار می گیرد. این حرکت همان قدرت تاکید را دارد اما تندی و خشونت انگشت اشاره را از بین می برد. این تغییر به ظاهر کوچک، به رهبر اجازه می دهد بدون اینکه دیکتاتور به نظر برسد، قاطعیت خود را به کرسی بنشاند. این تکنیک به ویژه در مذاکرات چندجانبه برای مدیریت فضای تنش آلود بسیار کارآمد است.
04
میکرو اکسپرشن ها؛ درز اطلاعاتی که قابل کنترل نیست
میکرو اکسپرشن ها (Micro-expressions) واکنش های عضلانی بسیار سریعی در صورت هستند که کمتر از یک بیستم ثانیه طول می کشند. این حرکات کاملاً ناخودآگاه بوده و احساس واقعی فرد را قبل از اینکه مغز فرصت سانسور داشته باشد، لو می دهند. به عنوان مثال، یک انقباض بسیار ظریف در گوشه لب می تواند نشان دهنده تحقیر (Contempt) باشد، حتی اگر فرد در حال گفتن جملات ستایش آمیز باشد. در مذاکرات سیاسی، دوربین های باکیفیت و متخصصان زبان بدن این لحظات را شکار می نمایند. رهبرانی که کوشش می نمایند خشم یا ناامیدی خود را پنهان نمایند، معمولاً با پلک زدن های سریع یا فشردن لب ها، نبرد درونی خود را فاش می نمایند. این یکی از معدود بخش های زبان بدن است که حتی حرفه ای ترین بازیگران جهانی سیاست هم به سختی می توانند آن را به طور کامل مهار نمایند.
05
لمس یقه و گردن؛ سیگنال های نایاب استرس
وقتی یک سیاستمدار در مقابل یک پرسش سخت قرار می گیرد یا در حال پنهان کردن حقیقتی است، سیستم عصبی او دچار التهاب می گردد. یکی از واکنش های غریزی برای آرام کردن این فشار، لمس کردن ناحیه گردن یا تنظیم کردن یقه پیراهن است. این رفتار که در روان شناسی رفتارهای آرام بخش (Pacifying Behaviors) نامیده می گردد، کوششی ناخودآگاه برای خنک کردن بدن یا کاهش ضربان قلب است. در مردان، این حرکت معمولاً با کشیدن یقه و در زنان با بازی کردن با گردنبند یا لمس گودی گلو ظاهر می گردد. مشاهده این حرکت در یک مذاکره سیاسی، به طرف مقابل چراغ سبز می دهد که فرد در موضع ضعف قرار گرفته یا از موضوعی به شدت نگران است.
06
آینه سازی؛ استراتژی فریبنده برای ایجاد اعتماد
آینه سازی (Mirroring) تکنیکی است که در آن یک فرد به طور ظریف حرکات بدن، لحن صدا یا سرعت صحبت کردن طرف مقابل را تقلید می نماید. در روابط انسانی، این کار نشان دهنده همدلی است، اما در سیاست، اغلب به عنوان یک ابزار استراتژیک برای ایجاد اعتماد کاذب استفاده می گردد. وقتی رهبری می بیند طرف مقابل پاهایش را روی هم انداخته و او نیز بعد از چند لحظه همین کار را انجام می دهد، به طور ناخودآگاه این پیغام را مخابره می نماید که ما مثل هم هستیم و من خطری برای تو ندارم. این هماهنگی مصنوعی باعث می گردد سدهای دفاعی فکر طرف مقابل فرو بریزد و پذیرای پیشنهاداتی گردد که در حالت عادی به آن ها مشکوک بود.
07
اشغال فضا؛ بازی با قلمرو در اتاق مذاکره
سیاستمداران مقتدر می دانند که اشغال فضای بیشتر به معنای قدرت بیشتر است. گگرددن دست ها روی میز، باز گذاشتن کت هنگام نشستن و حتی فاصله دادن پاها از یکدیگر، همگی پیغام های سلطه جویانه دارند. برعکس، جمع کردن بدن، گره کردن دست ها در بغل یا نزدیک کردن وسایل شخصی به خود، نشان دهنده حالت تدافعی و ترس است. در بعضی مذاکرات تاریخی، رهبران عمداً اشیای خود (مثل پوشه مدارک یا فنجان قهوه) را در قلمرو طرف مقابل قرار می دهند تا مرزهای روانی او را جابه جا نمایند. این تجاوز به قلمرو اگر با لبخند همراه باشد، تضادی ایجاد می نماید که طرف مقابل را دچار سردرگمی نموده و تمرکز او را بر متن مذاکره کاهش می دهد.
08
پلک زدن و جهت نگاه؛ ردیاب های دروغ دیپلماتیک
به طور میانگین، انسان ها در هر دقیقه حدود 10 تا 15 بار پلک می زنند. اما هنگام استرس شدید یا دروغ گویی، این نرخ به شدت تغییر می نماید. بعضی افراد تحت فشار، بسیار کمتر پلک می زنند زیرا می خواهند کنترل بیشتری بر محیط داشته باشند و بعضی دیگر دچار تیک های سریع پلک زدن می شوند. بعلاوه، جهت نگاه (Eye Gaze) هنگام پاسخ دادن به سوالات می تواند نشان دهنده دسترسی به بخش خاطرات یا بخش تخیل مغز باشد. اگرچه تئوری های قدیمی درباره جهت نگاه (راست یا چپ) تا حدودی به وسیله علم مدرن به چالش کشیده شده اند، اما اجتناب از تماس چشمی در لحظات کلیدی مذاکره، همچنان یکی از بزرگترین نشانه های عدم صداقت یا عدم اطمینان به حرفی است که زده می گردد.
09
لبخندهای تصنعی و تفاوت آن ها با لبخند واقعی
سیاستمداران مجبورند در برابر دوربین ها لبخند بزنند، اما تشخیص لبخند واقعی (Duchenne Smile) از نوع فیک آن بسیار ساده است. در لبخند واقعی، نه تنها دهان، بلکه عضلات اطراف چشم (Orbicuralis Oculi) نیز منقبض شده و خطوطی شبیه به پنجه کلاغ ایجاد می نمایند. در مذاکرات سیاسی، وقتی دو رهبر با هم عکس می گیرند، اگر لبخند فقط در لب ها باشد و به چشم ها نرسد، نشان دهنده تنش شدید و عدم رضایت از نتایج است. این لبخندهای نقاب گونه، کوششی برای حفظ ظاهر عمومی در عین وجود اختلافات عمیق در پشت پرده است. تحلیلگران با آنالیز این تقابل های بصری، می توانند نتیجه واقعی یک نشست را پیش از اعلام رسمی بیانیه پیش بینی نمایند.
10
مناظره نیکسون و کندی؛ تولد سیاست بصری
در تاریخ سیاست، مناظره تلویزیونی سال 1960 بین ریچارد نیکسون (Richard Nixon) و جان اف کندی (John F. Kennedy) یک نقطه عطف علمی است. کسانی که مناظره را از رادیو شنیدند، معتقد بودند نیکسون پیروز شده است، اما بینندگان تلویزیونی کندی را برنده دانستند. علت این تفاوت، زبان بدن بود. نیکسون که بیمار بود، مدام عرق می کرد، عصبی به نظر می رسید و لباس هایش با پس زمینه هماهنگ نبود. در مقابل، کندی آرام، با اعتماد به نفس و خوش تیپ به نظر می رسید. این اتفاق ثابت کرد که در جهانی سیاست، چگونگی نمایش یک پیغام، بسیار مهم تر از محتوای متنی آن است. از آن موقع به بعد، آموزش زبان بدن به یکی از ارکان اصلی کمپین های انتخاباتی تبدیل شد.
11
تفاوت های فرهنگی در زبان غیرکلامی
یکی از بزرگترین خطاهای سیاستمداران، نادیده گرفتن کدهای فرهنگی زبان بدن است. برای مثال، مستقیم در چشم کسی نگاه کردن در بعضی فرهنگ های غربی نشانه صداقت است، اما در بعضی فرهنگ های شرقی می تواند بی ادبی یا تهاجم تلقی گردد. یا علامت اوکی (OK) که در بسیاری از کشورها مثبت است، در بعضی نقاط اروپای جنوبی به عنوان یک توهین رکیک شناخته می گردد. رهبران هوشمند پیش از سفرهای دیپلماتیک، درباره حساسیت های غیرکلامی کشور میزبان آموزش می بینند. یک اشتباه کوچک در تکان دادن دست یا نحوه نشستن (مانند نشان دادن کف کفش) می تواند به یک بحران دیپلماتیک تبدیل گردد که سال ها روابط دو کشور را تحت تاثیر قرار دهد.
12
چرا یادگیری این زبان برای مردم عادی لازم است؟
درک زبان مخفی بدن در مذاکرات سیاسی فقط برای دیپلمات ها کاربرد ندارد. ما در زندگی روزمره، از مصاحبه های شغلی تا معاملات خرید و فروش، مدام در حال مذاکره هستیم. سیاستمداران به علت اینکه تحت شدیدترین آموزش ها هستند، برترین الگو برای یادگیری تکنیک های مهار استرس و نمایش اقتدار محسوب می شوند. با شناخت این علائم، شما می توانید فریب های تبلیغاتی را تشخیص دهید، در جلسات کاری با اعتماد به نفس بیشتری ظاهر شوید و بفهمید چه زمانی طرف مقابل واقعاً با شما موافق است و چه زمانی فقط در حال تظاهر است. هوش غیرکلامی، سلاح مخفی قرن بیست و یکم برای موفقیت در هر نوع تعامل انسانی است.
دکتر علیرضا مجیدی
پزشک، نویسنده و بنیان گذار وبلاگ خبرنگاران
دکتر علیرضا مجیدی، نویسنده و بنیان گذار وبلاگ خبرنگاران .
با بیش از 20 سال نویسندگی ترکیبی مستمر در زمینهٔ پزشکی، فناوری، سینما، کتاب و فرهنگ.
باشد که با هم متفاوت بیاندیشیم!
دربارهٔ علیرضا مجیدی در خبرنگاران